16.04.2014 15:12

9 oktyabr 2013-cü il tarixdə Azərbaycan Respublikasında keçiriləcək Prezident seçkilərinin monitorinqi ilə əlaqədar aralıq hesabat

«Sumqayıt Gənclərinin Hüquqi Maarifləndirilməsi» İctimai Birliyi 2000-ci ildə yaradılıb və 2007-ci ildə rəsmən dövlət qeydiyyatına alınıb.

Təşkilat 2005-ci ilin parlament seçkiləri və 2008-ci ildə keçirilmiş prezident seçkiləri zamanı Azərbaycanın regionlarında seçicilərin maarifləndirilməsi istiqamətində layihələr həyata keçirib və bu məqsədlə müxtəlif televiziya proqramları yayımlayıb. 2008-ci ildə Mərkəzi Seçki Komissiyası tərəfindən rəsmən qeydə alınmasa da, 6 seçki dairəsi üzrə 126 seçki məntəqəsində və 12.600 seçici arasında “Exit-poll” sorğusu keçirib. Təşkilat 9 oktyabrda keçiriləcək prezident seçkiləri ərəfəsində də regionlarda seçicilərin maarifləndirilməsi istiqamətində işlərini davam etdirir. Bundan əlavə, 2004-cü ilin noyabr-dekabr aylarında Ukrayna Respublikasında keçirilmiş prezident seçkilərində Milli Demokratiya İnstitutunun xəttilə təşkilatın nümayəndələri beynəlxalq müşahidəçilik missiyasını yerinə yetirib. Seçkilərin monitorinqi ilə bağlı beynəlxalq təcrübədən istifadə etmək məqsədilə təşkilatın nümayəndələri 2013-cü ilin fevral ayında Ukraynada səfərdə olmuş və nüfuzlu Beynəlxalq Siyasi Təhsil Mərkəzi, Kiyev Beynəlxalq Sosiologiya İnstitutu, “Demokratik Təşəbbüs” Fondu, Demokratiya Uğrunda İnstitutu təcrübə mübadiləsi aparıb.

«Sumqayıt Gənclərinin Hüquqi Maarifləndirilməsi» İctimai Birliyi 9 oktyabr 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikasında keçiriləcək Prezident seçkilərinin azad, ədalətli, demokratik keçirilməsinə yardım göstərilməsi, seçkilərin milli qanunvericiliyin tələblərinə, Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq öhdəliklərinə və demokratik seçkilər sahəsində beynəlxalq standartlara uyğunluğunu qiymətləndirməsi məqsədilə ölkənin 23 rayon və şəhərində seçkilərin uzunmüddətli müşahidəsini həyata keçirir. Təqdim olunan Aralıq Hesabat 20 aprel-20 sentyabr 2013-cü il dövrünü əhatə edir.

«Sumqayıt Gənclərinin Hüquqi Maarifləndirilməsi» İctimai Birliyi hesab edir ki, 9 oktyabr seçkiləri ərəfəsində ölkədəki ictimai-siyasi mühit, söz və mətbuat azadlığı sahəsindəki vəziyyət azad, ədalətili, demokratik və beynəlxalq standartlara uyğun seçkilərin keçirilməsi üçün əlverişli zəmin yaradır.

Seçkilərin hazırlanması və keçirilməsi ilə bağlı Mərkəzi Seçki Komissiyasının (MSK) fəaliyyəti qənaətbəxş sayıla bilər. MSK tərəfindən maarifləndirici vəsaitlər hazırlanıb yayılıb və Beynəlxalq təşkilatlarla birlikdə Komissiya üzvləri, polis və icra orqanları üçün təlimlər, məlumat sessiyaları keçirilib.

Azərbaycan Respublikası Prezidentliyinə namizədlərin irəli sürülməsi və imzatoplama kampaniyası Seçki Məcəlləsinin tələblərinə uğyun şəkildə həyata keçirilib və kənar müdaxilələr qeydə alınmayıb.

Seçkilər ərəfəsində və seçkilər elan olunduqdan sonra sərbəst toplaşmaq azadlığı, söz və mətbuat azadlığı sahəsində hər hansı problemlər müşahidə edilməyib. KİV-in və jurnalistlərin fəaliyyətinə hər hansı müdaxilə və təzyiq faktları qeydə alınmayıb.

Qeyri-hökumət təşkilatlarının seçki maarifçiliyi, seçkilərin monitorinqi və müşahidəsinə hazırlıq fəaliyyətlərinə, paytaxt və regionlarda seçicilərlə görüşlərinə və tədbirlərin təşkilinə hər hansı müdaxilə və əngəllər müşahidə edilməyib.

ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Haqları Bürosunun (ATƏT/DTİHB) 17 tövsiyədən 12-si qəbul edilib. Azərbaycan tarixində 2000-ci ildə ATƏT/DTİHB-nin tövsiyələrinə tam uyğun olaraq parlamentdə təmsil olunan müxalifət və iqtidar partiyalarının paritet təmsilçiliyi əsasları ilə seçki komissiyaları formalaşıb.

 

Seçkiqabağı siyasi mühit

Seçkinin mühüm və vacib elementlərindən biri standartlara cavab verən seçki qanunvericiliyinin mövcud olmasıdır. Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsində seçki pozuntuları ilə bağlı cəzanın sərtləşdirilməsi seçkiqabağı mühüm hadisə hesab olunur və seçicilərin prosseslərə inamını artırır. Azərbaycanda seçkilərin demokratik mühitdə keçirilməsi üçün seçki ərəfəsində və seçkilər elan olunduqdan sonra, ölkədəki ictimai-siyasi mühit, söz və mətbuat, sərbəst toplaşmaq azadlığı sahəsində vəziyyət azad, seçki administrasiyasının fəaliyyəti və seçkilərə hazırlıq səviyyəsi ədalətli, demokratik və beynəlxalq standartlara uyğun seçkilərin keçirilməsi üçün əlverişli zəmin yaradır.

Azərbaycanda dövlət qeydiyyatından keçmiş 54 siyasi partiya fəaliyyət göstərir. 2010-ci ildə keçirilən son parlament seçkilərinin nəticələrinə görə, 11 siyasi partiya parlamentdə təmsil olunur. “Siyasi partiyalar haqqında” Qanunun 17-1-ci maddəsinə əsasən parlamentdə təmsil olunan siyasi partiyalar dövlət büdcəsi tərəfindən maliyyələşdirilir. Dövlət büdcəsindən siyasi partiyalara maliyyə vəsaitinin ayrılması əvvəlki illərə nisbətən siyasi partiyaların fəaliyyət imkanlarını daha da genişləndirmişdir. Siyasi partiyaların fəaliyyəti, seçkiyə hazırlıq tədbirlərininin həyata keçirilməsi, sərbəst toplaşmaq, söz və mətbuat azadlığı hüququndan istifadə etməsi, öz fikir və baxışlarını sərbəst şəkildə yayması ilə bağlı hər hansı problem və məhdudlaşdırıcı addım qeydə alınamamışdır.

Siyasi partiyaların prezident seçkilərinə fəal hazırlaşdıqları diqqət çəkir. Hakim, Yeni Azərbaycan Partiyası 9 oktyabr 2013-cü il tarixdə keçiriləcək prezident seçkilərində hazırkı

dövlət başçısı İlham Əliyevin prezidentliyə namizədliyi irəli sürülüb. Müxalifəti isə Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası təmsil edir və onların namizədi tarixçi alim, sabiq millət vəkili Cəmil Həsənlidir.

21 nəfərin prezidentliyə namizədliyi irəli sürülüb və onların namizədliyi MSK tərəfindən təsdiqlənib. Ümumilikdə, 11 partiya və bir siyasi partiyalar koalisiyası namizəd irəli sürüb.

Siyasi partiyaların prezident seçkilərinə fəal hazırlığı və namizədlərin sayının çox olması siyasi partiyaların, bütün maraqlı tərəflərin 9 oktyabr prezident seçkilərinin azad, ədalətli və demoktaik keçiriləcəyinə inamının təzahürü kimi qiymətləndirilə bilər.

Siyasi partiyalar və media ilə yanaşı vətəndaş cəmiyyəti institutları, QHT-lər müstəqil fəaliyyət imkanlarına malikdirlər. Xüsusilə seçkilər sahəsində fəaliyyət göstərən QHT-lərin paytaxt və regionlarda öz proqram tədbirlərinin təşkili ilə bağlı diqqətçəkən problemlər və əngəllər müşahidə edilməyib. Əvvəlki seçkilərə nisbətən QHT-lərin seçki ilə bağlı maarifləndirici tədbirlərinin təşkili ilə bağlı xüsusi fəallığı nəzərə çarpır.

Aparılan müşahidələr göstərir ki, vətəndaşlar çəkinmədən, sərbəst şəkildə siyasi tədbirlərdə, maarifləndirici aksiyalarda iştirak edirlər. İnternet media və sosial şəbəklərdə seçki ilə bağlı məsələlərin diqqətdə saxlanılması, aparılan müzakirələr vətəndaş fəallığına müsbət təsir göstərməkdədir.

 

Söz və mətbuat azadlığı

Azərbaycanda bir dövlət televiziya kanalı, bir ictimai televiziya kanalı və 33 özəl televiziya kanalı (5 ölkə səviyyəli, 14 regional və 14 kabel) fəaliyyət göstərir. Ədliyyə Nazirliyində 5 minə yaxın qəzet və jurnal qeydiyyata alınıb. Azərbaycanda medianın özünütənzimləmə orqanı kimi Mətbuat Şurası fəaliyyət göstərir. 2009-cu ilin mart ayında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondu yaradılıb. Fond müsabiqə əsasında qəzet və jurnalların, media sahəsində fəaliyyət göstərən QHT-lərin təqdim etdikləri layihələri maliyyələşdirir. Fond yarandığı gündən demək olar ki, tənqidçi və müxalif mövqedən çıxış edən bütün qəzetlərin layihələrini maliyyələşdirib. Bu zaman Fond yalnız donor kimi çıxış edib və benefisiarların redaksiya siyasətinə heç bir təsir göstərməyib. Seçkiqabağı ərəfədə və seçkilər elan olunduqdan sonra yazılı, həmçinin elektron medianın prezident seçkilərinə xüsusi diqqət ayırdığı müşahidə olunur. Seçkiyə hazırlıqla bağlı tədbirlərin, kütləvi aksiyaların işıqlandırılması, müzakirələr aparılması, bütün maraqlı qüvvələrin mövqeyinin ifadə edilməsi ilə bağlı problemlərin meydana çıxması müşahidə edilmir.

İnternet medianın 9 oktyabr prezident seçkiləri ilə bağlı məsələlərin işıqlandırılması, müzakirəsində xüsusi rol oynadığı müşahidə edilir. İnternet media hazırda vətəndaşların seçki ilə bağlı əsas məlumat mənbəyinə çevrilib. İnternet medianın verdiyi yeni imkanlar seçki ilə bağlı baş verən proseslər, hadisələr barədə dərhal geniş kütlələrin məlumat almasına imkan verir. Azərbaycan internet mediası bu imkanlardan maksimum istifadə

etməyə çalışır. Müxalifətin cəmləşdiyi Milli Şuranın təşkilatçılığı ilə Bakıda keçirilən son mitinqin “Azadlıq” radiosu tərəfindən canlı yayımlanması bunu təsdiq edir.

9 oktyabr prezident seçkiləri həmçinin, sosial şəbəkələrin çox böyük populyarlıq qazandığı zamanda baş tutması ilə də fərqlənir. Siyasi partiyalar və namizədlərin “Facebook”, “Twitter” sosail şəbəkələrindən təbliğat və təşviqat üçün geniş istifadə etməsi diqqət çəkir. Müşahidələr göstərir ki, prezident seçkiləri ilə bağlı müzakirə, polemikaların əsas platforması kimi hazırda məhz sosial şəbəkələr çıxış edir. Azərbaycanda Facebook sosial şəbəkəsindən istifadə edənlərin sayı 1 milyona yaxınlaşıb. Vətəndaşlar internet və sosial şəbəkələrə sərbəst çıxış imkanına malikdirlər və bu sahədə heç bir məhdudlaşdırıcı addım, təşəbbüs qeydə alınmayıb. İnternet media və sosial şəbəkələr 9 oktyabr prezident seçkiləri ilə bağlı siyasi partiyalar və namizədlər üçün öz fikir və baxışlarının cəmiyyətə çatdırılmasına daha geniş imkanlar açıb.

 

Sərbəst toplaşmaq azadlığı

"Sərbəst toplaşmaq azadlığı haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu 1998-ci ilin 13 noyabrında qəbul edilib. Avropa Şurası Venesiya Komissiyasının müsbət rəyini almış bu qanun Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, Azərbaycanın qoşulduğu beynəlxalq konvensiyalara uyğun olaraq qəbul edilib. Toplantıların keçirilməsi üçün müvafiq icra hakimiyyəti orqanından icazə alınmaması qanunun əsas xarakterik cəhətidir. Kütləvi aksiyaların keçirilməsi üçün xəbərdarlıq prosedurları, yerin müəyyənləşdirilməsi, toplantıların məhdudlaşdırılması və ya dayandırılması əsasları qanunda dəqiq təsbit edilib. İctimai və dövlət təhlükəsizliyi mənafelərinin qorunması, ictimai asayişin pozulmasının qarşısının alınması, iğtişaş və ya cinayətlərin baş verməməsi, əhalinin sağlamlığının mühafizəsi, əxlaq normalarının və mənəviyyatın mühafizəsi, habelə başqa şəxslərin hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi məqsədilə sərbəst toplaşmaq azadlığının məhdudlaşdırılması hüquqi əsaslar kimi qanunun 7-ci maddəsində öz əksini tapıb.

"Sərbəst toplaşmaq azadlığı haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanuna müvafiq olaraq paytaxt və bölgələrdə kütləvi aksiyalrın keçirilməsi üçün müvafiq yerlər ayrılıb.

18 avqust 2013-cü il tarixdə əsas müxalifət partiyalarının birləşdiyi Demokrtaik Qüvvələrin Milli Şurası Səbayel rayonu, 20-ci yaşayış sahəsi, Elçin Əzizov küçəsində yerləşən sürücülük məktəbinin stadionunda mitinq keçirib. Mitinq dinc şəraitdə və insidentsiz keçib.

"Sərbəst toplaşmaq azadlığı haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanuna və Seçki Məcəlləsinin tələblərinə müvafiq olaraq MSK sentyabrın 16-dan başlayan və oktyabrın 8-də yekunlaşacaq seçki kampaniyası zamanı namizədlərin təbliğat-təşviqat mərhələsi üçün müvafiq yerlər ayırıb. Bu dövr ərzində prezidentliyə namizədlərin seçicilərlə açıq havada və qapalı yerlərdə görüşlər, kütləvi tədbirlər keçirməsi üçün MSK Bakı şəhərinin rayonlarında və digər şəhər və rayonlarda iki yer ayırıb. Yerlərdən biri açıq havada kütləvi tədbirlər üçün müəyyən olunmuş meydan, digəri isə zaldır. Rəsmi dövlət qəzeti olan “Azərbaycan” hər bir rayon və şəhər üçün ayrılmış yerlərin siyahısını dərc edib.

 

Namizədlərin irəli sürülməsi, imzatoplama kampaniyası

Seçki Məcəlləsinin tələbləri və MSK tərəfindən açıqlanan “Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkilərinin hazırlanıb keçirilməsi üzrə əsas hərəkət və tədbirlərin yerinə yetirlmə ardıcıllığını, müddətlərini və subyektlərinin əhatə dairəsini müəyyən edən Təqvim plana” müvafiq olaraq seçkilərin günü haqda qərarın dərcindən sonra seçici qrupları, siyasi partiyalar, siyasi partiya blokları tərəfindən namizədlərin irəli sürülməsi başlanılıb. Namizədin təsdiqlənib-təsdiqlənməməsi barədə qərar MSK-ya sənədlərin təqdimatından sonra 5 gün ərzində qəbul edilib. Prezidentliyə namizəd təsdiqləndikdən sonra səlahiyyətli nümayəndələrə imza vərəqələri verilib. Prezidentliyə namizədlərin qeydiyyatı üçün zəruri sənədlərin təqdim olunması avqustun 20-dən başlayıb və sentyabrın 9-da başa çatıb. İmza vərəqələrinin və digər sənədlərin yoxlanması və namizədin qeydiyyata alınması və ya alınmaması barədə qərarın qəbulu 7 gün ərzində qəbul olunub.

Mərkəzi Seçki Komissiyası yalnız bir nəfərin namizədləyini təsdiqləməkdən imtina edib. 22 iddiaçı namizədliklərinin irəli sürülməsinin təsdiq olunması üçün tələb olunan müvafiq sənədləri Mərkəzi Seçki Komissiyasına təqdim edib və onlardan 21 nəfərinin namizədliyinin irəli sürülməsi təsdiq edilib. Bir nəfərin, Demokrtaik Qüvvələrin Milli Şurası tərəfindən namizədliyi irəli sürülən Rüstəm İbrahimbəyovun namizədliyinin irəli sürülməsinin təsdiq edilməsi əsaslarının mövcud olmaması səbəbindən qeyri-mümkün olub. MSK qərarını onunla əsaslandırıb ki, R.İbrahimbəyovun Azərbaycan Respublikasının və Rusiya Federasiyasının vətəndaşlığına malik olmaqla ikili vətəndaşlığı var və başqa ölkələr qarşısında öhdəliyi mövcuddur və bu Prezident seçilmək üçün namizədlərə dair tələblərə ziddir. MSK-nın qərarı ilə bağlı qarşı tərəf məhkəməyə müraciət etsə də, iddiaçı tərəfin şikayəti təmin edilməyib.

İmzatoplama kampaniyası 9 sentyabr 2013-cü il tarixdə başa çatıb. İmza toplama kampaniyası sakit məcrada keçib və heç bir insident qeydə alınmayıb. MSK tərəfindən 10 nəfər rəsmən prezidentliyə namizəd kimi qeydə alınıb.

9 oktyabr seçkisində iştirak edən prezidentliyə namizədlərin ən yaşlısı Ədalət Partiyasının namizədi İlyas İsmayılov (75 yaş), ən gənci müstəqil namizəd Zahid Orucdur (41 yaş). Sosial Demokrat Partiyasının namizədi Araz Əlizadənin 62, Milli Şuranın namizədi Cəmil Həsənlinin 61, Demokrat Partiyasının namizədi Sərdar Cəlaloğlunun 59, Müasir Müsavat Partiyasının namizədi Hafiz Hacıyevin 57, Yeni Azərbaycan Partiyasının namizədi İlham Əliyevin 52, Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyasının namizədi Fərəc Quliyevin 51, Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının namizədi Qüdrət Həsənquliyevin 48, Ümid Partiyasının namizədi İqbal Ağazadənin 44 yaşı var. Namizədlərdən 2 nəfərin partiya mənsubiyyəti yoxdur: Cəmil Həsənli və Zahid Oruc. Qalan 8 nəfər namizədin hər biri onların namizədliyini irləli sürmüş partiyanın sədridir. Namizədlər arasında 5 deputat var: İlyas İsmayılov, Fərəc Quliyev, Qüdrət Həsənquliyev, İqbal Ağazadə, Zahid Oruc. 4 nəfər vaxtilə deputat olub: Araz Əlizadə, Cəmil Həsənli, İlham Əliyev, Fərəc Quliyev. Bir namizəd prezidentdir: İlham Əliyev. 4 namizəd 2013-cü ilin seçkisinə qədər də

prezidentliyə namizəd olub: İlyas İsmayılov, Hafiz Hacıyev, Qüdrət Həsənquliyev, İqbal Ağazadə. 2 namizəd Bakıda doğulub: Araz Əlizadə və İlham Əliyev. Qalan 8 namizəd arasında eyni şəhər və ya rayonda doğulanı yoxdur. İlyas İsmayılov Tovuz rayonunda, Cəmil Həsənli Biləsuvar rayonunun Ağalıkənd kəndində, Sərdar Cəlaloğlu Babək rayonunun Cəhri kəndində, Hafiz Hacıyev Basarkeçər rayonunun Zod kəndində, Fərəc Quliyev Ordubad rayonunun Üstüpü kəndində, Qüdrət Həsənquliyev Culfa rayonunun Əbrəqunus kəndində, İqbal Ağazadə Füzuli rayonunun Merdinli kəndində, Zahid Oruc Gədəbəy rayonunun Əliismayıllı kəndində doğulub. 4 nəfər əslən Naxçıvan (İlham Əliyev, Sərdar Cəlaloğlu, Fərəc Quliyev, Qüdrət Həsənquliyev), 2 nəfər Qərbi Azərbaycan (Hafiz Hacıyev, Zahid Oruc), 1 nəfər Gəncəbasar (İlyas İsmayılov), 1 nəfər Qarabağ (İqbal Ağazadə) mahalındandır. 1 nəfər əslən Güney Azərbaycandan (Araz Əlizadə), 1 nəfər Cəlilabaddandır (Cəmil Həsənli). 5 namizədin vaxtilə məhkumluğu olub: Araz Əlizadə, Sərdar Cəlaloğlu, Hafiz Hacıyev, Fərəc Quliyev, İqbal Ağazadə. Bütün namizədlər müsəlmandır. Namizədlərin hamısı paytaxt Bakı şəhərində yaşayır.

 

Təbliğat-təşviqat kampaniyasına hazırlıq

Sentyabrın 1-dək seçkiqabağı təşviqat üçün ödənişli efir vaxtı təklif etmiş 51 kütləvi informasiya vasitəsi (27 qəzet və jurnal, 21 agentlik, 3 TV və radio) tərəfindən namizədlərə təklif olunan qiymətlər Mərkəzi Seçki Komissiyasına təqdim olunub və bu məlumatlar namizədlərin tanış olması üçün komissiyanın internet səhifəsində yerləşdirilib. Habelə, hər bir seçki məntəqəsi ərazisində 2 ədəd olmaqla, ümumilikdə namizədlərin təbliğat materialları üçün 10000-dən artıq lövhələr qurulub.

Xəbər lenti